Carte Postale de perse

image95

ورقه پستی ایران

 ورقه پستی ایران
پست کارت‌های زمان قاجار
مثل همیشه چه بخواهیم و یا چه به مزاجه ما خوش نباشد
باید حقیقت را پذیرفت ، خیلی‌ متاسفانه خیلی‌ از دوستان و یا اشخاص افکار متفاوتی دارند
بعضی‌ اوقات نزدیک به حرف‌ها و حقیقت و تاریخ و بعضی‌ اوقات هم در دور دست سیر میکنند
که دور از حقیقت هست ...
خیلی‌ جالب هست ، خیلی‌ از دوستان و عزیزان سوال میکنند برایشان جالبه که چگونه پست کارت ایرانی‌ بوجود آمده است.
اصلا چی‌ شد و چرا ؟

برایتان مینویسم از تاریخ .... ورقه پستی ایران ....

همانطور که همگان می‌دانید از هزار سال پیش ایرانیان کسانی‌ بودند , که سیستم پست و چاپار را ابداع نمودند و طیه سالیان سال برای پیشرفت این موضوع تلاش‌های بسیار کردند.
بهتر هست اول چند جمله بنویسم در مورد پیدایش پست کارت بنویسم و اینکه اصلا چطور بوجود آمد، چه دلیلی‌ داشت ... اولین بار در سال ۱۸۴۰ میلادی در شهر لندن شخصی بنام تئودور هوک Theodore Hook آمد برای دوستی‌ نامه بنویسد , بعد کمی‌ فکر کرد ، روی یک کارت مقوایی شروع کرد به نقاشی کردن , سپس یک تمبر یک پنی سیاه را روی آن چسباند و آن نقاشی را پست کرد , جالب این هست که در پست خانه متعجب شده بودند اما چون تمبر داشت , آنرا به صاحبش رساندند ، یعنی‌ موظف بودند چون مبلغ آن پرداخت شده بود , سپس این کار را چندین بار انجام داد ، همهٔ آن کارت‌ها به صاحبانشان رسیدند.
بعد این اتفاق اشخاص دیگر هم شروع کردند , به وجود آوردن پست کارت‌های شخصی‌ و سپس پست خانه‌ها شروع کردند , به ساختن پست کارت‌های متفاوت ، در اصل این یک انقلاب بود در سیستم پست خانه ها ,
بعد از انگلستان در آمریکا اولین پست کارت در سال ۱۸۴۸ میلادی مورد استفاده پست خانه قرار گرفت و بوجود آمد ، اما بدون تصویر ، تا سال ۱۸۶۱ میلادی که شخصی‌ به نام جان پ چارلتون John P. Charlton که اهل ایالت فیلادلفیا Philadelphia آمریکا بود , شروع کرد به نقاشی کردن و طراحی کردن پست کارت‌ها ، سپس آنها را میفروخت به شخصی‌ به نام هیمن لیپمن Hymen Lipman
این شخص هم پست کارت‌ها را تکمیل میکرد و برای آنها کادر درست میکرد و بعد از اتمام کار آنها را میفروخت ، حتی اولین کسی‌ بود که کمپانی '' لیپمن پستال کارت '' "Lipman's postal card." را در آمریکا بوجود آورد ،البته آن کارت‌های اولیه ایشان که از کمپانی '' لیپمن پستال کارت'' "Lipman's postal card.'' خارج شد برای فروش کارت پستال‌های معلومی بودند و دارای هیچ تصویر نبودند.
یکی‌ از دلایلی که پست کارت بوجود آمد راحتی‌ استفاده از آن بود ، دیگر نیازی به کاغذ نبود ، دیگر نیازی به پاکت یا چسب برای چسباندن و لاک و مهر کردن در پاکت نبود، انسانها بدنبال پیشرفت بودند ، در گذشته همان طور که می‌دانید تلگراف وجود داشت, چند جمله کوتاه بر تکه کاغذی نوشته میشد و سپس فرستاده میشد و خیلی‌ سریع به دست گیرنده میرسید،
در اصل پست کارت همان تلگراف بود که پیشرفت کرده بود ، از کیفیت بهتری بر خوردار بود ، خیلی‌ ارزان تر بود و سریع تر و سبک تر از نامه ، برای ارسال پیام یا چند جمله کوتاه خیلی‌ خوب و خوش فرم بود ، بعد از بوجود آمدن پست کارت تصویری ارزش آن چند برا بر شد ، در اصل شیک تر بود و به جز رساندن پیغام به همراه خود یک تصویر را حمل میکرد ، تصویری که مربوط به آن شهری بود که دوست شما که همان فرستنده بود ، از آن مکان ، از آن دیار برای شما می‌نوشت ، گیرنده با دیدن تصویر احساس میکرد که آنجاست و نزدیک به فرستنده هست. اینها تمام مسائل جانبی و احساسی‌ پست کارت بود ، اگر دقت کنید می‌بینید که ۹۰ % پست کارت‌ها را دوستان نزدیک بهم و یا مرد خانواده برای همسر یا معشوقه خود نوشته هست ، کمتر پست کارت تصویری را یافت می‌کنید که مسالهٔ اداری را بر روی آن نوشته باشند،
اگر بخواهید میتوانم بیشتر بحث کنم و برایتان بنویسم در مورد این بخش و پیدایش پست کارت ، اما بهتر هست سخن کوتاه کنم ، گفتنی‌ها را گفتم حال بهتر هست کمی‌ به پردازیم به مبحث اصلی‌ ، یعنی‌ پست کارت ایرانی‌ ، جالب هست هر جا سخن از دورهٔ قاجار میشود همه توف و لعنت میکنند ، شاید درست باشد ، شاید عیاشی و وطن فروشی آنها نفرت مردم را بر انگیخته باشد ,
اما از حقیقتی نباید غافل شویم ، اگر ناصر الدین شاه قاجار به فرنگ سفر نمیکرد , با تمبر ، پاکت نامه تمبر دار ، پست کارت و عکاسی اشنا نمی‌شد ، الان ما هم در این زمینه مثل کشور‌های دیگر عقب افتاده بودیم، اگر ناصر الدین شاه قاجار بزرگترین قرار داد پستی قرن را نمی‌‌بست ، اگر تقاضای تمبر و پست کارت را نمیکرد و هیچ توجهی‌ به سیستم پست نشان نمیداد ، شاید ما هم سیستم پست خانه‌هایمان مثل بعضی‌ کشور‌های آفریقایی بود ، آیا می‌دانستید که دنیای فیلاتلیک ایران جزو کمیاب‌ترین و بهترین‌ها هست در دنیا ، آیا می‌دانستید که جزو ۵ کشور جهان هستیم ، گران‌ترین پاکت نامه‌ها و پست کارت‌های جهان مطلق به ۵ کشور جهان هست ، که ایران جزو آن ۵ کشور هست، این جای افتخار را دارد , چرا ... بخاطر قدمت ، بخاطر طراحی درست و عمل کرد درست مسئولین پست خانه‌ها ، بگذریم ... حرف بسیار هست.

حال کمی‌ می‌پردازیم به پیدایش ورقه پستی ایران
یعنی‌ همان پست کارت ، اولین بار در سال ۱۲۵۶ شمسی‌ ، سال ۱۸۷۶ میلادی از پست کارت‌های روسیه با تمبر‌های ناصر الدین شاه قاجار در شهر‌های تبریز ،خوی ، مراغه ، ارومیه و زنجان استفاده شد . این پست کارت‌ها به کشور‌های اروپایی و آمریکای شمالی پست شدند ،البته تعداد اندکی‌ و مقداری هم در داخل کشور مصرف شدند ، سپس در سال ۱۸۷۷ میلادی به سفارش دولت ایران , کارت‌هایی‌ بدون تمبر و تصویر و با آرم شیر خورشید و نام ایران , معروف به Carte Correspondance PERSANA در روسیه به چاپ رسیدند و برای مصرف به ایران فرستاده شدند.
از این مدل ۲ مدل وجود دارد ، با سور شارژ سرویس Service و بدون سور شارژ حتی سور شارژ با Error هم دیده شده است.
در کشور‌های اروپایی تمبر را زمینهٔ کارت پستال به چاپ میرساندند ، به همین منظر مسئولین پستی گفتند ما چرا بدینگونه نکنیم ، برای راحتی‌ و صرفهٔ جویی از وقت در سال ۱۲۵۸ هجری شمسی‌ ، ۱۸۷۹ میلادی به دولت اتریش سفارش کارت پست‌های جدید را دادند ، کارت‌هایی‌ برنگ قهوه‌ای روشن با کادر قرمز رنگ که دارای تمبر ۲/۵ شاهی با تصویر ناصر الدین شاه قاجار
این مدل کارت‌ها برای مصرف داخل کشور بود اما با تمبر اضافه هم میشد که اینها را برای مصرف خارج از کشور استفاده کرد .

در سال ۱۸۹۲ میلادی شرکت آنشده و پسران هارلم واقع در هلند ۲ مدل پست کارت برای مصرف داخلی‌ و خارج از کشور تهیه نمودند ، ۲ شاهی برای مصرف داخلی‌ و ۴ شاهی برای مصرف خارجی‌ با تصویر ناصر الدین شاه قاجار , این کارت‌ها از کیفیت بهتر و مطلوبی بر خوردار بودند ، از ۲ مقوا به هم چسبیده تشکیل می‌شدند و ضخامت بیشتری داشتند .
در سال ۱۸۹۶ میلادی نرخ پستی کارت پستال تغییر یافت از ۴ شاهی به ۵ شاهی
مردم مجبور شدند برای استفاده از کارت‌های ۴ شاهی یک تمبر ۱ شاهی هم زمینهٔ آن کنند , بنابر این تولید کارت‌های قبلی‌ سریعا گرفته شد و سفارش کارت‌های ۵ شاهی داده شد ، در همان زمان ناصر الدین شاه قاجار کشته شد ،بنابر این کارت‌های جدید با تصویر زمینهٔ تمبر مظفر الدین شاه به چاپ رسیدند.
طبقه تحقیقات شرکت آنشده و پسران هارلم در هلند این کارت‌های پستی ۲ شاهی با تصویر مظفر الدین شاه قاجار
برای مصرف داخلی‌ به چاپ رسیده شد در سال ۱۸۹۲ میلادی ، اما در آرشیو نوشتاری آنشده هلند اینها در ساله ۱۸۹۶ درست شده است و در اواسط سال ۱۸۹۷ میلادی وارد طهران شد و تحویل پست خانه‌ها داده شدند.
در سال ۱۸۹۸ میلادی همان کارت‌ها نشان دار شدند ، کنار آنها مهر انگشتری به رنگ ابی و بنفش خورده شد.
بلاخره زمان فرا رسید ... پست کارت‌های تصویری
اولین بار شرکت فیشر و شرکا به دستور رئیس جدید پست و تلگراف که یک بلژیکی بود سفارش چاپ تعدادی پست کارت عکس دار داده شد ,
همزمان یکی‌ از تجار معروف و قدرت مند بازار سید عبد الرحیم کاشانی پیش دستی‌ کرده و تعدادی پست کارت تصویری , با زمینهٔ تمبر ۴ شاهی ناصر الدین شاه قاجار به چاپ می‌رساند , اما متاسفانه هیچ کدام از آن کارت‌ها به دلیل تاخیر مورد استفادهٔ پست قرار نمی‌گیرد , جالب این هست که دستور حذف آنها صادر میشود ، چون همزمان مظفر الدین شاه به حکومت رسیده بود,
سید عبد الرحیم کاشانی خیلی‌ از این موضوع ناراحت میشود و موضوع پست کارت را کنار می‌گذرد , اما هیچ گاه این ضربه‌ای که دولت به و وارد کرده بود را فراموش نمیکند.
در سال ۱۹۰۰ میلادی وقتی‌ که وزرا و خدمت گزاران بلژیکی وارد ایران شدند ،شروع کردند به تغییر تحول دادن در سیستم پست و تلگراف و گمرک ایران
یک سیستم نوین و کاملا مدرن را شروع کردن به پیاده کردن و اولین پست کارت‌های کمپانی فیشر و شرکا حاضر شده بود و به طهران رسیده بود ، از کیفیت خیلی‌ بالایی‌ بر خوردار نبود اما جالب و قابل استفاده بود ، به همین منظور خود رؤسای پست جزو اولین کسانی‌ بودند که شروع به استفاده از این پست کارت‌های تصویری کردند .

همزمان در سال ۱۸۹۸ میلادی عکاسان فرانسوی مقدار زیادی عکس از مناظر ایران گرفته بود ،آنها‌را باز بینی‌ کردند و به تعدادی از آنها را انتخاب کردند و برای چاپ به فرانسه ارسال شدند
طبقه آمار اساتید و محققین و پیش کسوتان تعداد آن تصویر به ۶۵ عدد می‌رسد
این ۶۵ تا پست کارت به عنوانه پست کارت تصویری رسمی‌ ایران شناخته شده اند.
آنان در مدل و رنگ‌های گوناگون با سورشارژ‌های مختلف میباشند ، بعد از حاضر شدن ، این کارت‌ها در آوریل ۱۹۰۳ به تهران رسیدند.
البته بعضی‌ دیگر می‌گویند ۶۴ تا بعضی‌ دیگر می‌گویند ۶۶ تا ، مثل همیشه عقاید مختلف وجود دارد
اما به شخصه در مجموعه آریا فیلاتلیک ۶۵ کارت تصویری را دیده‌ام ، پس چیزی را که با چشمان خود دیده‌ام می‌پذیرم

این مبحث طولانی تر از آن هست که بتوان با تمام ریز کاری‌ها همه را نوشت
طوری که حتی خواننده از خواندن آن خسته نشود
ادامهٔ مطلب را در آیندهٔ نزدیک به عنوانه بخش دوم ورقه پستی ایران
که اسرار پنهان و نهفته‌ای در آن وجود دارد را برایتان خواهم نوشت

بگذریم .... این روزگار هم می‌گذرد ...